Με τα άρθρα 20 έως 24 του Ν.3863/2010 ο νομοθέτης επιχείρησε να δώσει λύση στο πρόβλημα της μη ασφάλισης ή υποασφάλισης των περιστασιακά εργαζομένων, υιοθετώντας ρυθμίσεις αντίστοιχες του γαλλικού και του βελγικού δικαίου. Ειδικότερα, προβλέφθηκε για συγκεκριμένες κατηγορίες η πληρωμή των εργαζομένων που ανήκουν σε αυτές με «εργόσημο». Οι αρχικές ρυθμίσεις αφορούσαν τους απασχολούμενους που παρείχαν υπηρεσίες περιστασιακά στην οικία του εργοδότη, τους περιστασιακά απασχολουμένους στις πάσης φύσεως επιχειρήσεις επισιτισμού και θεάματος-ακροάματος, καθώς και τους εργάτες γης. Στην ισχύουσα μορφή του, το άρθρο 20 ορίζει ότι «1. Στις ρυθμίσεις του Κεφαλαίου αυτού υπάγονται υποχρεωτικά:
Α. Το κατ οίκον του εργοδότη απασχολούμενο προσωπικό που παρέχει εξαρτημένη εργασία ή υπηρεσίες, φροντίδας αμειβόμενο με την ώρα ή την ημέρα, σε τακτά ή μη χρονικά διαστήματα είτε προς έναν είτε προς περισσότερους του ενός εργοδότες, για την ίδια μισθολογική περίοδο, που καλύπτεται από την ασφάλιση του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ. Ενδεικτικά υπάγονται οι εξής εργασίες ή υπηρεσίες:
α. οι υπηρεσίες οικογενειακής βοηθητικής φροντίδας (ενδεικτικά: οικιακοί βοηθοί για οικιακή καθαριότητα και γενικό νοικοκυριό, οδηγοί),
β. οι κηπουρικές εργασίες,
γ. η φύλαξη και μεταφορά παιδιών, νηπίων και βρεφών,
δ. η υποστήριξη με την παροχή κάθε μορφής βοήθειας και φροντίδας σε ηλικιωμένα άτομα και σε άτομα με ειδικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένης και της διευκόλυνσης των ατόμων αυτών για συμμετοχή τους σε πολιτιστικές, θρησκευτικές, ψυχαγωγικές και κοινωνικές δραστηριότητες,
ε. οι υπηρεσίες που παρέχονται σε προγράμματα αποκατάστασης ατόμων σε ιδρύματα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ή σε Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης Ατόμων με Αναπηρία, που χαρακτηρίζονται από νοητική στέρηση (ΣΥΔ),
8 στ. η περιποίηση ή νοσηλευτική φροντίδα αρρώστων ή κατάκοιτων ατόμων και η βοήθεια σε άτομα με προβλήματα κινητικότητας (φυσικοθεραπεία, κινησιοθεραπεία, συνοδεία εκτός οικίας),
ζ. οι μεμονωμένες μικροεπισκευαστικές εργασίες που δεν συνιστούν οικοδομικές εργασίες,
η. η παράδοση ιδιαίτερων μαθημάτων,
θ. οι αισθητικές φροντίδες (κομμωτική, περιποίηση προσώπου και σώματος).
Β. Προσωπικό που παρέχει υπηρεσίες καθαρισμού και κηπουρικής κοινοχρήστων χώρων πολυκατοικιών, αμειβόμενο με την ώρα ή την ημέρα, σε τακτά ή μη χρονικά διαστήματα, είτε προς έναν είτε προς περισσότερους του ενός εργοδότες, για την ίδια μισθολογική περίοδο, που καλύπτεται από την ασφάλιση του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, μη παρέχον την υπηρεσία αυτή ως υπαλληλικό προσωπικό εταιρείας ή ως μέλος εταιρείας.
Γ. Οι απασχολούμενοι ως εργάτες γης σε εργασίες καλυπτόμενες από την ασφάλιση του ΟΓΑ κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 27 του ν. 2639/1998 (Α 205).
Δ. αα) Οι διανομείς διαφημιστικών εντύπων με το σύστημα της διανομής με ή χωρίς διεύθυνση αποδέκτη,
ββ) οι απασχολούμενοι στην προώθηση προϊόντων προσώπου και σώματος για λογαριασμό μίας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων κατ` οίκον ή σε άλλο χώρο,
γγ) οι απασχολούμενοι στην προώθηση καταναλωτικών προϊόντων σε πολυκαταστήματα, καταστήματα τροφίμων και υπεραγορές (super market).
δδ) Το απασχολούμενο προσωπικό από Π.Α.Ε., Κ.Α.Ε. και λοιπά νομικά πρόσωπα επαγγελματικού και ερασιτεχνικού αθλητισμού κερδοσκοπικά ή μη, αποκλειστικά και μόνο κατά τη διεξαγωγή αθλητικών αγώνων στα γήπεδα παντός είδους αθλητικών αγώνων, αμειβόμενο με την ώρα, την ημέρα, σε τακτά ή μη χρονικά διαστήματα.»
εε. Οι διαιτητές, βοηθοί διαιτητές και παρατηρητές διαιτησίας των αγώνων αθλημάτων επαγγελματικής κατηγορίας στους οποίους συμμετέχουν Α.Α.Ε.
στστ. Οι απασχολούμενοι ως κομπάρσοι σε τηλεοπτικές εκπομπές ή παραγωγές κινηματογραφικών ταινιών ή διαφημίσεων που αμείβονται με την ώρα ή την ημέρα, σε τακτά ή μη χρονικά διαστήματα.
ζζ. Οι περιστασιακά απασχολούμενοι στη μουσική κάλυψη ιδιωτικών εκδηλώσεων και συνεστιάσεων που αμείβονται με την ώρα ή την ημέρα και δεν απασχολούνται ως υπαλληλικό προσωπικό εταιρείας ή ως μέλη εταιρείας.
Ε. Το προσωπικό συνοδείας το οποίο παρέχει υπηρεσίες για τη στήριξη των ατόμων με αναπηρία τα οποία συμμετέχουν στο κατασκηνωτικό πρόγραμμα για ΑμεΑ της περίπτωσης γ` της παρ. 6 του άρθρου 19 του ν. 2646/1998 (Α` 236).»
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 23 του ίδιου νόμου «Η διαδικασία της παραγράφου 3 του άρθρου 20 του νόμου αυτού εφαρμόζεται και στους περιστασιακά απασχολουμένους στις πάσης φύσεως επιχειρήσεις επισιτισμού και θεάματος-ακροάματος. Οι παρακρατούμενες, στην περίπτωση αυτή, εισφορές εργοδότη και εργαζομένου, είναι εκείνες που αναλογούν κάθε φορά στην αμοιβή του προσωπικού αυτού, με βάση τις ισχύουσες διατάξεις ή τις γενικές ή τις ειδικές ή τις κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Οι ασφαλιστικές διατάξεις που ισχύουν για την ασφάλιση του προσωπικού αυτού διατηρούν την ισχύ τους.»
Η πληρωμή των απαχολούμενων των ανωτέρω κατηγοριών γίνεται με το «εργόσημο», είδος επιταγής, την οποία προμηθεύεται ο εργοδότης από τους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΟΚΑ), τις συνεργαζόμενες με αυτούς τράπεζες, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία και τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών. Το «εργόσημο» μεταβιβάζεται ονομαστικά στον εργαζόμενο και εξοφλείται από τους ΟΚΑ/ τράπεζες/ ΕΛΤΑ/ ΚΕΠ.
Ο χρόνος ισχύος του «εργόσημου», ορίζεται σε τέσσερις (4) μήνες από την ημερομηνία έκδοσής του. Μετά τη λήξη της περιόδου αυτής, το «εργόσημο» δεν μπορεί να εξαργυρωθεί από τον εργαζόμενο, ακυρώνεται αυτομάτως από τον φορέα έκδοσης και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον εργοδότη για πληρωμή παρεχόμενης σε αυτόν υπηρεσίας. Στην περίπτωση αυτή, η χρηματική (ονομαστική) αξία του «εργοσήμου» πιστώνεται από τον φορέα έκδοσης στον φορέα κοινωνικής ασφάλισης που αναγράφεται στο «εργόσημο» το δε ποσό επιστρέφεται στον εργοδότη, κατόπιν αιτήσεώς του στο αρμόδιο Υποκατάστημα. Επίσης το «εργόσημο» που δεν έχει χρησιμοποιηθεί μπορεί να ακυρωθεί εντός τριμήνου με αίτημα του εργοδότη. Κατά την εξόφληση του «εργόσημου» το ποσό που αντιστοιχεί στις ασφαλιστικές εισφορές καταβάλλεται σε λογαριασμό του ΟΚΑ. Για την πληρωμή με «εργόσημο» δίνονται και φορολογικά κίνητρα, με την έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα των εισφορών που έχουν καταβληθεί με «εργόσημα».
Οι εργαζόμενοι των κατηγοριών Α, Β και Δ του ανωτέρω άρθρου 20 ασφαλίζονται στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ για τους Κλάδους Σύνταξης και Ασθένειας και Μητρότητας, στο ΕΤΕΑ (τ. ΕΤΕΑΜ) για επικουρική ασφάλιση, καθώς και στον τ. ΟΕΚ (εισφορά εργαζομένου), και οι κρατήσεις τους υπολογίζονται σε ποσοστό 25% επί της αναγραφόμενης τιμής του «εργοσήμου» και εμπεριέχονται στην αναγραφόμενη τιμή του «εργοσήμου». Αντιθέτως, οι εργαζόμενοι της κατηγορίας Γ, ήτοι οι εργάτες γης, υπάγονται στην ασφάλιση του τ. ΟΓΑ, οι παρακρατούμενες εισφορές τους ορίζονται σε ποσοστό 10% επί της αξίας των καταβαλλόμενων αμοιβών και καλύπτουν την κύρια σύνταξη, την υγειονομική περίθαλψη και τον Λογαριασμό Αγροτικής Εστίας (ΛΑΕ).
Ως προς τον χρόνο ασφάλισης των υπαγόμενων στο τ.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ περιστασιακά απασχολούμενων σημειώνεται ότι τα πρόσωπα αυτά, δικαιώνονται τόσες ημέρες ασφάλισης, όσες προκύπτουν από τη διαίρεση του ποσού των ασφαλιστικών εισφορών που έχει παρακρατηθεί μέσω του «εργοσήμου» με το ποσό εισφορών που αντιστοιχεί στο ημερομίσθιο ανειδίκευτου εργάτη της 31ης Δεκεμβρίου του έτους 2011, σύμφωνα με την Ε.Γ.Σ.Σ.Ε.. Αυτές οι ημέρες ασφάλισης δεν μπορούν να υπερβούν τις 25 ανά ημερολογιακό μήνα ή τις 300 ημέρες ασφάλισης ανά ημερολογιακό έτος. Οι ημέρες ασφάλισης που προκύπτουν κατά τα ανωτέρω ανάγονται στον ημερολογιακό μήνα εξαργύρωσης του «εργοσήμου».
Οι διατάξεις αυτές είναι πρωτότυπες για το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα. Σημειώνεται ότι σε έννομες τάξεις που εφαρμόστηκαν αντίστοιχες ρυθμίζεις παρατηρήθηκε θεαματική μείωση της αδήλωτης εργασίας, η οποία συνιστά καίριο πρόβλημα της οικονομίας. Σε κάθε περίπτωση η ασφάλιση με «εργόσημο» δεν θα πρέπει να υποκαθιστά την κοινωνική ασφάλιση και θα πρέπει να περιορίζεται στην ασφάλιση προσώπων περιστασιακά απασχολούμενων.
